6603. استعدادهای جدید سینما از تلویزیون میآیند
فیلمهای سینمایی و
سریالهای تلویزیونی اینکه از دو رسانه مختلف تبعیت میکنند، به واسطه
برخورداری از کارکردهای مشابه سرگرمسازی در حیطه هنر نمایش و قصهپردازی،
مشترکات بسیاری دارند و از سوی دیگر، فیلمسازان این دو مدیوم بارها جذب این
دو رسانه شدهاند
.
شاید تحلیل اینکه چرا برخی فرمولهای امتحان پسداده سینمایی در تلویزیون جواب نمیدهد یا برعکس به عوامل مختلفی بستگی داشته باشد، اما همیشه یک کارگردان موفق تلویزیونی در سینما موفق نبوده و عکس آن نیز صدق کند.
برخی کارگردانان فعالیت خود را با ساخت سریالهای تلویزیونی شروع کردند، اما بعدها به سینما روی آوردند. برگزاری سی و دومین جشنواره بینالمللی فیلم فجر و حضور کارگردانان نامآشنا و موفق تلویزیون با یک اثر سینمایی در این رویداد هنری سبب شد با فعالان هنر هفتم که دو مدیوم سینما و تلویزیون را توأمان تجربه کردهاند به گفتوگو بنشینیم؛ اینکه حضور در مدیوم تلویزیون و تجربهاندوزی در این عرصه میتواند به موفقیت فیلمسازان در عرصه سینما یاری رساند و چرا گاهی شاهد موفق نبودن کارگردانهای آزمون پس داده سینمایی در تلویزیون هستیم.
مجیدرضا مصطفوی که امسال بهعنوان کارگردان فیلم اولی با فیلم سینمایی «انارهای نارس» در جشنواره فیلم فجر حضور دارد، پیش از این، آثاری مانند «دیوار آجری» را تولید کرده و تدوین سریالها و فیلمهایی مانند «بهشت بهار»، «طعم سیب کال» و «دوازده روز» را به عهده داشته است. مصطفوی با بیان اینکه امکان موفقیت در سینما برای کارگردانهایی که از مدیوم تلویزیون شروع به کار کردهاند بیشتر است، میگوید: این مساله از یک قانون کلی پیروی نمیکند. من تلهفیلمها و آثار «ویژه الف» متعددی را در رسانه ملی تدوین کردهام، به همین دلیل با ابزار تلویزیون آشنا هستم. هرچند رسانه ملی با بحران مالی روبهرو شده، اما این بحرانی است که در تمام سطح جامعه دیده میشود و تلویزیون هم بهعنوان سازمانی که کالای فرهنگی تولید میکند از این مساله مستثنا نیست.
او به تولید چند تلهفیلم در تلویزیون اشاره میکند و میگوید: معتقدم مدیوم تلویزیون میتواند عرصه مناسبی برای تجربهاندوزی باشد و کارگردانها امکان آزمون و خطا دارند و میتوانند سوژههایی را که ذهنشان را به خود مشغول کرده تجربه کنند تا به سطح سینما برسند.
مصطفوی با تاکید بر اینکه تجربهاندوزی در تلویزیون دیدگاههای متفاوتی را به دنبال دارد، تصریح میکند: به یقین باید برای فعالیت در تلویزیون و ساخت فیلم، استانداردهای اولیه رعایت شود و نسبت به آنها آگاهی و تسلط داشت. فیلمسازان باید تجربههای اولیه خود را از عرصه سینمای کوتاه آغاز کنند و در ادامه به تلویزیون و سینما برسند.
او با بیان اینکه تجربهاندوزی فیلمسازان در کانالهای تلویزیون اتفاقی است که در رسانههای خارجی نیز رخ میدهد، میگوید: شبکههای حرفهای دنیا نیز فرصت کسب تجربه را به فیلمسازان خود میدهند و این به معنای رفتار سطحی با مخاطب تلویزیون نیست.
مصطفوی با تاکید بر اینکه بارها شاهد حضور بزرگان سینما در تلویزیون بودهایم، اضافه میکند: به نظرم بهتر است پس از پشت سر گذاشتن مرحله تجربهاندوزی، مولف و کارگردانها تکلیفشان را با خود مشخص کنند. ما بهعنوان فیلمساز باید بدانیم میخواهیم در تلویزیون کار کنیم یا در سینما.
او در اینباره ادامه میدهد: من این دستهبندی را برای بازیگران یا دیگر عوامل سینمایی قائل نیستم، اما کارگردانها بهعنوان کسانی که مغزمتفکر سینما هستند باید این دو مدیوم را از هم منفک کرده و کار در یک عرصه را دنبال کنند.
مصطفوی که معتقد است تفاوت فاحشی میان سینما و تلویزیون نیست، میگوید: برخی افراد از طریق مدیوم تلویزیون بهتر میتوانند مخاطب را با خود همراه کنند و ما کارگردانهایی را دیدهایم که آثار متعدد آنها در رسانه ملی، مخاطب عام را با خود همراه کرده است، بنابراین چنین فردی برای فعالیت در تلویزیون مناسب است و میتواند موفق باشد. اینگونه کارگردانها تمام ذهنیات و دغدغههایشان را برای مدیوم تلویزیون طراحی کردهاند و البته برعکس این امر نیز صادق است و فیلمسازانی برای عرصه سینما مناسب هستند.
این کارگردان با تاکید بر اینکه اگر کارگردانها تکلیف خود را با نوع کارشان مشخص کنند، مانع سرمایهگذاریهای اشتباه و هدررفتن بودجه میشوند، میگوید: بهتر است تلویزیون و سینما کارگردانهای متخصص خود را داشته باشند تا سرمایهگذارها با اعتماد سراغ آنها بیایند؛ چراکه در این صورت به ویژگیها و شرایط روحی مخاطب تسلط دارند.
همچنین مسعود کرامتی، کارگردان یکی از اپیزودهای فیلم سینمایی «گنجیشکک اشیمشی» در اینباره میگوید: به هر حال طبیعی است حضور در تلویزیون میتواند موجبات موفقیت بیشتر را در سینما فراهم کند. تلویزیون میتواند تمرین خوبی برای سینماگران باشد؛ چراکه تولید در این عرصه ارزان و راحتتر از سینماست. تلویزیون جایگاه مناسبی برای شناخت تصویر و سناریوست.
او با اشاره به این موضوع که هر کارگردان موفق تلویزیونی الزاما در سینما موفق نخواهد بود و برعکس، ادامه میدهد: سینما و تلویزیون با وجود مشترکات بسیاری که دارند دو مدیوم مجزا از یکدیگر محسوب میشوند، بنابراین برای موفقیت در هرکدام از این دو باید هوش کافی داشت و تمام زوایای این دو مدیوم را بخوبی شناخت.
کرامتی در اینباره ادامه میدهد: در سینما پرداختن به جزئیات چندان مرسوم نیست و همه چیز موجز و خلاصه بیان میشود. مخاطب در این فضا به گونهای متفاوت از تلویزیون به تماشای آثار تصویری مینشیند. فضای کاملا تاریک و نمایش تصویر روی پرده با فیلم دیدن از طریق تلویزیون متفاوت است. مخاطبان، سریالهای تلویزیون را در حال زندگی کردن دنبال میکنند، اما در سینما گویی بیننده از دنیا منفک شده و تمام توجهش به پرده است.
سینما، زمان را کمتر تلف میکند و کمتر نیز حرف میزند. در حالی که تلویزیون داستان را بسط و گسترش میدهد و با جزئیات به تصویر میکشد.
او ادامه میدهد: بنابراین با وجود تفاوتها و شباهتها میان دو مدیوم سینما و تلویزیون، باید هر دو را شناخت تا فیلمسازان در هر دو موفق باشند.
کرامتی با بیان اینکه آغاز کار حرفهای او از تلویزیون بوده است، میگوید: من به صورت پراکنده، هم در تلویزیون فعالیت داشتهام و هم در سینما، اما موفقیت و حضورم را در سینما مدیون تلویزیون هستم و همیشه سعی کردهام با اشراف و در نظر گرفتن این تفاوتها و پارامترها در این دو عرصه ظاهر شوم.
پرویز شیخ طادی نیز با بیان اینکه تلویزین سالهاست منبع تغذیه سینما شده میگوید: به نظرم تلویزیون در جایگاه تربیت نیروست. ما مدیران، هنرمندان و متخصصان بسیاری داریم که با این رسانه شروع کردهاند و در ادامه به سینما رسیدهاند.
او همچنین میافزاید: تبادل نیرو میان دو عرصه سینما و تلویزیون همیشه وجود داشته است. بسیاری از عوامل تلویزیون افرادی هستند که ابتدا از سینما و فیلم کوتاه شروع سپس تلویزیون را برای فعالیت انتخاب کردهاند.
شیخطادی در ادامه تاکید میکند: کارگردانهایی که به تلویزیون بهعنوان سکوی پرتاب نگاه میکنند اصولا نه در این مدیوم موفق هستند و نه در سینما، اما افرادی که احساس مسئولیت بیشتری دارند به سریالها و فیلمهایی تلویزیون خود بهعنوان اثری هنری نگاه میکنند و در هر دو عرصه موفق ظاهر میشوند.
او با بیان اینکه این روزها کیفیت بسیاری از آثار تلویزیونی از فیلمهای سینمایی بیشتر است، اظهار میکند: به مراتب آثار فاخر و با کیفیت بیشتری در تلویزیون نسبت به سینما دیدهام.
شیخطادی با اشاره به این موضوع که عموما کارگردانهای سینمایی در مجموعهسازی موفق ظاهر نمیشوند، اضافه میکند: سینما را باید حیطه سرعت دانست ؛ درواقع سینما کار سرعتی است، اما در تلویزیون باید حوصله به خرج داد و با صبر و حوصلهای خاص مراحل سریالسازی را به پایان رساند.
او معتقد است: منش سریالسازی به مرور و با فرصت دادن به خودمان ایجاد میشود، اما فیلمهای سینمایی زمانی محدود با شتاب زیاد دارند که با مجموعههای تلویزیونی با پراکندگی لوکیشنها و گستردگی سوژههایشان بسیار متفاوت است.
قدم گذاشتن به سینما پس از تلویزیون
امسال هم در سیودومین جشنواره فیلم فجر کارگردانهایی که کار خود را از تلویزیون آغاز کردهاند، حضور فعال دارند. امسال جمشید محمودی ـ که فیلم چندمتر مکعب عشق را در بخش مسابقه و بخش نگاه نو سیودومین جشنواره فیلم فجر دارد ـ از جمله کارگردانانی است که در سالهای گذشته چند فیلم تلویزیونی مانند میتونه آخرش باشه، کور گره و چهارحرفی را ساخته است.
سیدجلال دهقانیاشکذری که در بخش نگاه نو با فیلم خانهای کنار ابرها حاضر است، پیشتر فیلمهای تلویزیونی؛ هدیهای برای آسمان و دویدن برای پشیمانی را ساخته است.
فیلم سینمایی ناخواسته به کارگردانی برزو نیکنژاد از دیگر فیلمهای جشنواره امسال است. نیکنژاد به عنوان دستیار با کارگردانهای تلویزیونی کار کرده و نگارش چند سریال را در کارنامه دارد.
ایمان افشاریان هم که با کارگردانی مشترک فیلم فردا در بخش نگاهنو جشنواره حضور دارد، پیش از این چند فیلم تلویزیونی مانند شانزده، اینجا پرنده بود و مار و پله را ساخته است.
مجیدرضا مصطفوی هم که با انارهای نارس در جشنواره فیلم فجر حضور دارد، پیش از این تلهفیلمهایی چون دیوار آجری را برای تلویزیون ساخته و تدوین کارهای تلویزیونی را هم عهدهدار بوده است.
اما منوچهر هادی که امسال با چهارمین فیلم بلند سینماییاش با نام «زندگی جای دیگری است» در بخش مسابقه جشنواره فیلم فجر حضور دارد، کار خود را با ساخت فیلمهای تلویزیونی آخرین روز ماه، تصادف، فرصتهای فردا و کوچه محجوب آغاز کرده است.
مریم احمدی/ قاب کوچک
