شبکه های رسانه ملی

خبرگزاری فارس- گروه رادیو و تلویزیون: برگزاری جشنواره‌ای ویژه تجلیل از برنامه‌سازان برتر تلویزیون قدمتی به اندازه حضور تلویزیون در ایران و به ویژه در سال‌های بعد از وقوع انقلاب اسلامی ایران دارد که البته آرشیو حداقل مکتوبی از این جشنواره‌ها وجود ندارد.

تنها سرنخ‌هایی که در این زمینه وجود دارد، برمی‌گردد به سال‌ 74 که تلویزیون در زمان مدیریت علی لاریجانی جشنواره‌ای تحت عنوان جشنواره سیما در زیباکنار برگزار کرد. پس از آن هم رگه‌هایی از برگزاری آن در سال‌های حدود 78 و 79 دیده شد و پس از آن به کما رفت.

تا اینکه در سال 88 «مرتضی میرباقری» معاونت سیمای وقت تصمیم گرفت جشنواره‌ای نظیر همان جشنواره یا جشنواره‌های قبلی برگزار کند اما این بار هدف جشنواره فقط فیلم‌های تلویزیونی بود و جشنواره با نام جشنواره فیلم‌های تلویزیونی برگزار شد.

این جشنواره به طور تخصصی به موضوع تله فیلم می‌پرداخت و برگزیدگان مختلفی در حوزه‌هایی نظیر کارگردانی، نویسندگی، بازیگری،‌چهره‌پردازی و ... داشت.

در این دوره از جشنواره تله فیلم لرزش زندگی به تهیه‌کنندگی اکبر تحویلیان به عنوان بهترین فیلم تلویزیونی انتخاب شد و فرزاد مؤتمن برای کارگردانی دماغ و اسماعیل فلاح‌پور برای کارگردانی عبور از شب به عنوان بهترین کارگردان‌ها انتخاب شدند.

در آن مقطع زمانی شهاب حسینی که در سریال «شوق پرواز» در نقش شهید بابایی ایفای نقش می‌کرد، هدیه خود را برای ایفای نقش در تله‌فیلم «تنهایی» به عنوان بهترین بازیگر مرد، به همسر شهید بابایی اهدا کرد. این حرکت با استقبال حاضران در سالن روبه‌رو شد و جمعیت حاضر چند دقیقه‌ای ایستاده به تشویق وی پرداختند.

رویا تیموریان برای فیلم تلویزیونی تنهایی و پریوش نظریه برای تله فیلم فراموشی نیز بهترین بازیگران زن این جشنواره شدند.

این شیوه برگزاری جشنواره هم به کما رفت تا اینکه در سال 90،‌ علی دارابی که پس از میرباقری معاونت سیما را برعهده گرفته بود، تصمیم گرفت جشنواره را به صورت جدی‌تری برگزار کند. 

اول از همه یک نام ثابت برای جشنواره انتخاب شد. جشنواره «جام جم». در ادامه حوزه برگزاری آن افزایش یافت و در سه بخش پویانمایی، مستند و فیلم تلویزیونی برگزار شد. در ادامه هم یک نماد برای جشنواره در نظر گرفتند که درخت «سرو» بود و همان هم در قالب تندیس طراحی شد تا به دست برگزیدگان برسد.

اولین سرو طلایی این جشنواره‌ را در حوزه بهترین بازیگر مرد «حبیب فرخ‌نژاد» برای تله فیلم حبیب دریافت کرد.

دومین دوره جشنواره جام جم نیز در سال 91 و این بار در چهار بخش سریال‌های طنز، فیلم‌های تلویزیونی، مسابقه و سرگرمی و کودک و نوجوان برگزار شد.

البته بخش سریال‌های طنز این دوره از جشنواره با انتقاداتی همراه بود. چون در لیست کاندیداهای سریال‌های طنز نامی از آثار کارگردان‌های برجسته این حوزه نظیر مهران مدیری و رضا عطاران نبود و در عوض سریال‌هایی نظیر وضعیت سفید که اتفاقا از جمله آثار محبوب تلویزیون ولی نه در حوزه طنز بود، در این ردیف قرار گرفته بود. در نهایت هم «وضعیت سفید» به کارگردانی حمید نعمت‌الله توانست بیشترین جوایز این بخش را از آن خود کند.

دوره سوم جشنواره جام جم

در نهایت سومین جشنواره تلویزیونی جام جم نیز در دی ماه امسال افتتاح شد. آن هم در شرایطی که تلویزیون از مشکلات مالی بسیاری رنج می‌برد و برگزاری چنین جشنواره عریض و طویلی که اختتامیه آن مهمانان بسیاری را در خود می‌بیند، احتیاج به صرف هزینه گزافی دارد.

هرچند که درنشست خبری این جشنواره مهدی فرجی مدیر شبکه یک و دبیر جشنواره اعلام کرد که هزینه برگزاری مراسم از طریق اسپانسر تامین می‌شود و البته از ذکر نام اسپانسر دور سوم خودداری کرد.

تا ساعاتی دیگر اختتامیه سومین دوره جشنواره جام جم با حضور جمع کثیری از برنامه‌سازان تلویزیون که اکثر آنها از رسانه ملی طلبکار هستند، آغاز می‌شود و این جشنواره از برگزیدگان خود در 6 بخش مجموعه‌های تلویزیونی، فیلم‌های تلویزیونی، مستند، برنامه‌های ترکیبی گفت‌وگو محور، پویانمایی و بین الملل تجلیل می‌کند.

مشخص نیست که برگزاری این جشنواره فقط قرار است محفلی برای تجلیل از بهترین‌های تلویزیون باشد یا قرار است مسیرهایی نظیر تخصص‌گرایی و همچنین استفاده از نیروهای نخبه نیز در دستور کار قرار گیرد.

هنوز اسامی اعلام نشده و نمی‌دانیم که آیا در داوری‌ها کیفیت واقعا مد نظر بوده یا قرار است نیروهای نوپای خلاق در سایه اسامی بزرگان این حوزه ناپدید شوند و فقط برای خالی نبودن عریضه در این مراسم حضور داشته باشند.

اگر هم قرار است مور تفقد قرار گیرند و به عنوان برگزیده انتخاب شوند،‌ آیا در آینده برای تولید برنامه‌های خود با مسیر هموار روبه رو هستند یا فقط بر حسب اتفاق و به صورت مقطعی مورد توجه قرار گرفته‌اند.

جشنواره تلوزیونی جام جم با معرفی برترین‌ها به کار خود پایان داد. هر چند اعلام این خبر به ظاهر پایانی بود بر سه ماه خبرسازی این جشنواره در رسانه‌های ایران،‌ اما برای کسانی که به طور حرفه‌ای به مقوله برنامه‌سازی در تلویزیون می‌نگرند، پایان جشنواره آغازی است برای کندوکاوی دوباره و کشف کرانه‌های نو در سایه دستاوردهای این جشنواره.

آیا برگزاری جشنواره در بخش‌های مختلف می‌تواند به تخصص‌‌گرایی و بالارفتن کیفیت هر رشته بیانجامد یا فقط ایجاد شاخه‌هایی است برای عریض و طویل نشان دادن این جشنواره؟

مدعای این سخن البته نگاهی به اسامی برگزیدگان اولین دوره جشنواره جام جم است.

در حقیقت جشنواره جام جم ثابت کرد، تخصص‌گرایی در رسانه ملی و تعریف رسالت‌های خاص برای شبکه‌های چندگانه سیما هرچند امری لازم و ضروری است اما ملازماتی دارد که بی‌توجهی به آن نه تنها آثار مثبت تخصصی کردن شبکه‌ها را زایل می‌سازد بلکه کار رسانه را با موانع متعددی روبرو می‌کند.

یکی از دلایل این مدعا را می‌توان در عملکرد مرکز سیمافیلم در جشنواره اول دید.

هرچند انتظار می‌رفت مرکز سیمافیلم به عنوان مرکز تخصصی تله‌فیلم‌سازی در رسانه ملی، همچون مرکز پویانمایی صبا بتواند تمامی جوایز این جشنواره را به خود اختصاص دهد، اما تنها هفت جایزه از شانزده جایزه این بخش را به خود اختصاص داد که چهارتای آن به یمن ساخت دو تله‌فیلم تاثیرگذار و موفق همچون «حبیب» و «قصه‌ها و واقعیت» بود.

فیلمنامه منسجم و خوش‌ساخت حجت قاسم‌زاده اصل برای نگارش فیلمنامه «قصه‌ها و واقعیت» در کنار بازی خوب حمید فرخ‌نژاد و موسیقی خوش‌آهنگ فردین خلعتبری در فیلم «حبیب» توانست سه جایزه اصلی جشنواره در بخش بهترین بازیگر مرد، بهترین فیلمنامه و بهترین موسیقی را به مرکز سیما فیلم ببرد. اما جالب اینجاست که بهترین فیلم جشنواره از تولیدات شبکه دوم سیما انتخاب شد و بهترین کارگردانی نیز به حسن فتحی برای ساخت فیلم «دنده معکوس» از شبکه یک سیما رسید.

این مسئله نشان می‌دهد، که تخصص‌گرایی در رسانه ملی باید با ملزوماتی دیگر همراه شود تا اثرات مثبت آن دیده شود. مرکز سیما فیلم هرچند تب آنتن ندارد و می‌تواند با فراغ بال بیشتری به تولید برنامه بپردازد، اما همین دور بودن از آنتن باعث شده تا بعضا پروسه‌های تولید در این مرکز بیش از حد معمول به درازا بیانجامد و علاوه بر دلسردی هنرمندان، بر کیفیت آثار نیز تاثیر مخرب بگذارد. مسئله‌ای که نتیجه‌اش آن می‌شود که بهترین فیلم جشنواره اول جام جم به فیلم «کمی ‌دورتر» ساخته مجید اسماعیلی و به تهیه‌کنندگی «روح‌الله حجازی» از شبکه دو سیما می‌رسد. این فیلم که داستان ساده‌ای از روابط پیرمرد و پیرزنی سوزنبان را روایت می‌کند، علاوه بر جلب نظر داوران جشنواره توانست در هنگام پخش نیز با استقبال خوب مخاطبان مواجه شود که این امر نشان می‌دهد کار فاخر ساختن به معنای پیچیده‌گویی در فرم و محتوا و دوری جستن از جذابیت‌های یک اثر تلویزیونی نیست.

فیلم «کمی دورتر» علاوه بر جایزه بهترین فیلم، جایزه بهترین تصویربرداری و جایزه بخش ویژه امید را نیز نصیب شبکه دو سیما کرد تا سه جایزه، از چهار جایزه شبکه دو سیما از این جشنواره به خاطر تولید «کمی دورتر» باشد.

با وجود آنکه شبکه دو سیما جایزه ویژه هیئت داوران در بخش مستند را نیز برای ساخت مستند «قصه‌های جنگ» به تهیه‌کنندگی محمدعلی فارسی از آن خود کرد و هرچند تولید فیلم «کمی ‌دورتر»، یک اقدام قابل تحسین برای مدیران ارشد شبکه دو سیما محسوب می‌شود، اما ای کاش با توجه به اینکه شبکه دو سیما چند سالی  به شبکه تخصصی کودک و نوجوان بدل شد، جوایز خود را به خاطر تولید یک اثر در ژانر کودک به خانه می‌برد تا نشان دهد این شبکه در راستای افق‌های تعریف شده‌اش حرکتی روبه جلو دارد.