3152. شوخیهای ایرانی را با لهجه سوری دوبله میکنیم
یک مدیر دوبلاژ آثار ایرانی به عربی میگوید برای دوبله شوخیهای مفهومی ایرانی از لهجههای سوری استفاده میکند. او تاکید میکند سینما و تلویزیون ایران در کشورهای عربی بسیار محترم شمرده میشود.
خبرگزاری فارس: پخش سریالهای ایرانی به زبان عربی برای مخاطبان عرب زبان که به ویژه در کشورهای همسایه ایران زندگی میکنند، از جذابیت بالایی برخوردار است. به ویژه اگر از جمله سریالهای مذهبی باشد.
علاقه مردم عرب زبان کشورهای همسایه به آثار ایرانی تا حدی است که تلویزیون ایران سریالهای پرمخاطب را به گروههای دوبلاژ عرب زبان میسپارد تا با دوبله آنها به زبان عربی، کار برای مخاطبان عرب زبان راحتتر شود.
یکی از مدیر دوبلاژهایی که آثار ایرانی را برای مخاطبان عرب زبان به عربی دوبله میکند؛ «منعم سعیدی» است که در کارنامه خود مدیریت دوبلاژ آثار بسیاری را دارد. در ادامه مطلب گفتوگوی فارس با وی را میخوانید.
**آقای «سعیدی» مختصری از سوابق خود را بفرمایید.
-من از سال 70 با عضویت در کانون فیلمنامه نویسان وارد کار در سینما شدم. فیلمنامه «بیا با من» اولین کار من بود که در همین سال به کارگردانی مهدی ودادی ساخته و اکران شد. «باشگاه سرّی» فیلمنامه بعدی من بود که به کارگردانی جمال شورجه مقابل دوربین رفت. دوره عالی فیلمنامهنویسی را سال 1377 در مرکز آموزش وزارت ارشاد گذراندم.
بعد از آن در زمینه دوبله محصولات کشورهای عربی به زبان فارسی به فعالیت پرداختم و فیلمها و سریالهای زیادی را دوبله کردم، مانند سریال مصری «تاراج»، «سرای ابریشم»، «درخت نارنج»، حمام کاشیکاری شده، فیلم ناجی العلی و...
با جشنواره فیلم فجر، جشنواره فیلم کودک، با بنیاد سینمایی فارابی همکاری میکردم و میزبان مدیران جشنوارههای عربی از جمله جشنواره فیلم قاهره، دمشق و کارگردانان مشهور جهان عرب مثل محمد ملص، باسل خطیب، هیثم حقی و دیگران بودم.
در سال 80 با خسرو سینایی به عنوان مشاورفیلمنامه «عروس آتش» همکاری کردم. من خرّمشهری هستم و با آداب و رسوم و فرهنگ خطه جنوب کاملاً آشنا هستم. پس از آن شرکتی تأسیس کردم و در زمینه تولید فیلم داستانی و مستند و دوبلاژ به فعالیت پرداختم که تا امروز هم این فعالیتها ادامه دارد.
**بپردازیم به مقوله دوبله که اینروزها بیشتر به آن مشغول هستید.
-من یک ایرانیِ عرب هستم، هم عِرق ایرانی دارم و هم عِرق زبان عربی را دارم. دورههای تکمیلی ترجمه را هم در دمشق خواندهام. مدتی اخبار سینمایی و مطالب مربوط به فیلمهای ایرانی در جشنوارههای عربی را برای فصلنامه فارابی ترجمه میکردم و پیگیر سینمای جهان عرب بودم. در همان سالها در سفرهایی که به سوریه و لبنان داشتم توانستم چند فیلم را انتخاب کنم که برای پخش از شبکههای سیما دوبله شد.
در یکی از همین همکاریها مجموعه «آشپزباشی» را به عربی دوبله کردم و از تلویزیونهای مختلف جهان عرب پخش شد. همینطور این همکاریها ادامه یافت و فیلمها و سریالهای زیادی را از فارسی به عربی یا از عربی به فارسی دوبله کردم. کار به شکلی پیش رفت که در سوریه مستقر شدم و یک شرکت دوبله راه اندازی کردم، البته در این شرکت کار تولید را هم انجام میدهم.
در سه سال اخیر هم برای شبکه آیفیلم کار دوبله را انجام میدهم. شبکهآی فیلم مقوله دوبله را خیلی جدّیتر انجام میدهد و مسئولان شبکه سختگیرانه این موضوع را دنبال میکنند. نقاط مثبت هم دارند، ولی خُب سختگیرانه با ما برخورد میشود. به همین دلیل مجبور هستم در دوبله یک نوآوریهایی بکنم.
**منظورتان از سختی دوبله در شبکه آی فیلم چیست و چه نوآوریهایی در این زمینه دارید؟
-من فکر میکنم شبکه آی فیلم به دوبله نگاه کاملا حرفهای دارد. در ترجمه دقت زیادی میشود تا مفاهیم و احساسات به بهترین شکل ممکن به بیننده عرب منتقل شود. انصافا سطح کیفی ترجمه و دوبله در آی فیلم در سه سال گذشته روند صعودی داشته است. در حال حاضر بینندگان عرب به شبکه آی فیلم به عنوان یک شبکه ایرانی ولی دارای زبانی کاملا مفهوم برای عرب ها نگاه می کنند. اولین کاری که در همکاری با آیفیلم انجام دادم سریال «پاورچین» بود. این سریال واقعاً مملو از اصطلاحات، لهجه و شوخیهای مختلف زبانی بود که در ترجمه و دوبله کار را خیلی مشکل میکرد. در دوبله همین سریالِ اول بود که من متوجه سطح بالای توقع مدیریت شبکه در زمینه دوبله شدم و انصافاً کار خیلی مشکلی بود. به ویژه در دوبله سریالهای طنز با پیچیدگیهای زیادی مواجه می شویم.
حالا یک مثال بزنم. کارهایی مثل «پاورچین» که کلمات تازه و ابداعی دارند، مثلاً کلمهای مثل «کته کلّه»، «چورمنگ»، خُب این را شما در کدام قاموس میتوانید ترجمه کنید. من با توجه به شناختی که از لهجهها داشتم (مثلاً اصفهانی یا لهجه جنوبی و...) برای این نوع اصطلاحات از لهجههای محلی سوری استفاده کردم و انعکاس خوبی هم داشت و توانستیم واقعا کار تألیفی بکنیم.
**اینکه گفتید «در دوبله نوآوریهایی کردم» منظورتان همین بود؟
-دقیقاً. این تألیف و نوآوری بود، نه فقط ترجمه و دوبله.
در کار بسیار گرانسنگ حکایتهای سعدی واقعاً من تاثیرش را در مخاطب عربی میبینم، که همه حتی دوبلورها میرفتند این کارتونی که ما دوبله کردیم را نگاه میکردند. حالا دیگر سعدی را میشناسند به اسم. بعضی از شعرهای سعدی به عربی ترجمه شده، اما بهصورت کارتون و انیمیشن یا فیلم نبوده است. ما توانستیم با ترجمه و دوبلاژ حکایتهای سعدی از تاریخچه سراسر افتخار گذشته خودمان چیزی را به بینندگان عرب نشان بدهیم.
البته ما دو نوع دوبله عربی داریم، یکی به زبان فصیح عربی و دیگری به لهجههای محلی. فعلاً لهجه سوریه از همه لهجههای محلی خواستار بیشتری دارد و مخاطبان بیشتری را در جهان عرب به خود جلب میکند.
**دلیلش را در چه میبینید؟
-دلیل عمدهاش سلیس بودن و احساسی بودن این لهجه است. نمیگویم لهجه مصری یا لبنانی دارای این ویژگی نیست، ولی در هر صورت لهجه سوری درجه اول قرار دارد. به همین دلیل است که سریالهای سوری بین جهان عرب از مقبولیت بیشتری برخوردار است. امروزه حتی سریالهای ترکی هم فقط به لهجه سوری دوبله و بازاریابی میشود. اکثر سریالهای ترکی مثل «حریم سلطان»، «نور»، «عشق ممنوع» و... همه به لهجه سوری دوبله میشود و دوبلاژ در سوریه خیلی حرفهایتر است. در سوریه و سایر کشورهای عربی، دوبلاژ توسط هنرپیشههای معروفشان انجام میشود و مثل ایران صداپیشه به معنای خاص ندارند.
**یعنی در واقع بازیگرهای اصلی سینما و تلویزیون کار دوبله هم می کنند و دوبلورها کاملا یک صنف جدا نیستند؟
-بله همینطور است.
البته دوبله در ایران پیشینه بسیار عالی دارد و تجربه ما ایرانی ها در خارج از کشور و حداقل در منطقه خاور میانه به هیچ وجه دیده نمیشود. در واقع تنها ده سال است که دوبله در سوریه شکل گرفته است.
همکاری شبکه آی فیلم با کشورهای عربی به خصوص سوریه و مصر و تولید مشترک فیلم ها و سریال ها مخاطبان آی فیلم را افزایش می دهد و میزان تاثیرگذاری را بیشتر میکند.
اگر به هنرمندانی که در سوریه، مصر و سایر کشورهای عربی هستند مجالی بدهیم، باعث همراهی آنها با ما میشود و تولید مشترک زمینه این همراهی را فراهم خواهد کرد. الان باسل خطیب که یک کارگردان شناخته شده در جهان عرب است به صراحت گفته که حاضر است با آیفیلم کار مشترک انجام دهد.
**با توجه به حضورتان در سوریه ، وضعیت تولیدات سینمایی و تلویزیونی آنها را چطور میبینید؟
-پیش از اینکه بحران فعلی شروع شود، سوریه یکی از قطبهای تولید سریال در جهان عرب تلقی میشد.
سالانه 30 تا 35 سریال در آن کشور تولید می شود که بعضی از آنها در یک سال تولید می شود و تولید بعضی از آنها نیز دو سال طول میکشد. در سوریه بخش خصوصی است که تولید می کند نه بخش دولتی، درست برعکس ما. به دلیل تعدّد شبکههای مختلف در کشورهای عربی، شرکتهای خصوصی سریالهای زیادی تولید میکنند و بازارشان هم حدود 200 کانال عربی است که در کشورهای مختلف هستند؛ از حوزه خلیج فارس گرفته تا شمال آفریقا.
**یعنی اصلاً این تولیدات می تواند برای پخش از شبکههای داخل سوریه نباشد؟
-دقیقاً. چون بازارش وجود دارد. درست مثل نوشتنشان، مثل داستان نویسیشان، چون محدود به یک جغرافیا نیستند دستشان از ما بازتر است. به دلیل اینکه اینجا ما سریالهایمان همه در شبکههای دولتی تولید میشود و شبکههای ما - چه آنهایی که مخاطب برونمرزی دارند و چه آنهایی که مخاطب داخل ایران دارند- همه با متر و معیار سازمان صداوسیما اداره میشوند. اینطور نیست که من نوعی تهیه کننده یا من نوعی نویسنده بخواهم با افکار خودم چیزی را بنویسم یا تولید کنم و بعد به شبکه های تلویزیونی بفروشم. این امکان پذیر نیست به دلیل این که ممکن است نوشته من با سیاستهای تلویزیون همخوانی نداشته باشد.
من همیشه به دوستان تهیه کننده و کارگردان میگویم که یک کم به فراتر از جغرافیایتان نگاه کنید. اما به هر حال سینمای ایران و فیلم و سریال ایران بهطور کلی به عنوان یکی از قطب های اصلی و اساسی منطقه به شمار می آید و در کشورهای عربی بسیار محترم شمرده می شود. از این امتیاز باید استفاده کرد.
در سوریه، بحران سیاسی فعلی خُب طبیعتاً بر تولیدات اثر گذاشته و تولیدات تقریباً به نصف رسیده، ولی به هیچ وجه متوقف نشده و مدیا در سوریه همچنان زنده است. هم فیلم سینمایی تولید می شود و هم سریالهای مختلف و هم برنامه های متنوع مثل مسابقات و برنامه های تفریحی.
**به نظر شما ترجمه و دوبله آثار نمایشی ایران در کشورهای عربی چقدر تاثیرگذاراست؟
-من فکر میکنم دنیای فیلم و سریال تنها برای تفریح نیست، انتقال فرهنگ یکی از کارکردهای مهم به شمار می رود. خیلی از کشورهای عربی نمیدانند چه سنّتها و چه فرهنگهایی در نقاط مختلف ایران وجود دارد. مثلاً در تهران چه فاکتورهایی برای ازدواج معیار است؟ یا پایبندی به اخلاق و خانواده چگونه است و یا مثلاً در سوگواریها چه اتفاقی میافتد؟ و مثالهایی از این دست که میتواند در انتقال مفاهیم عمیق فرهنگی ایران به کشورهای عربی خیلی موثّر باشد. شبکه آیفیلم الان دارد در این مسیر بسیار مهم و حساس گام برمیدارد.
