شبکه های رسانه ملی

سوال پنجم: برنامه دولت شما برای مواجهه با کاهش درآمدهای نفتی در اولین سال دولت آتی چیست؟

به گزارش ایسنا در ادامه مناظره نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری در شبکه اول سیما، غلامعلی حدادعادل به این پرسش که «برنامه دولت شما برای مواجهه با کاهش درآمدهای نفتی در اولین سال دولت آینده چیست؟» پاسخ داد و هفت نامزد دیگر، صحبتهای وی را نقد کردند.

حدادعادل: برای مقابله با آثار ناشی از کاهش درآمدهای نفتی ما باید در درجه اول به صادرات غیرنفتی توجه کنیم. ما می‌توانیم با افزایش صادرات غیرنفتی جای خالی صادرات نفتی را پر کنیم. کشور ما کشوری است که از نظر کشاورزی امتیازات بالایی دارد، دارای تنوع اقلیمی است لذا می‌توانیم صادرات کشاورزی داشته باشیم. همچنین می‌توانیم از مزایای گردشگری برای تامین ارز به جای کاهش ارز ناشی از نفت استفاده کنیم. همچنین می‌توانیم از سایر امتیازات مانند کریدور ترانزیت شمال جنوب استفاده کنیم که اینها می‌تواند در مقابل کاهش درآمد نفتی ما را مقاوم‌تر کند.

دولت باید انضباط مالی را افزایش دهد و از ریخت و پاش و مصرف زیاد که ما را به ارز به ویژه ارز نفتی محتاج‌تر می‌کند جلوگیری به عمل آید. در واقع می‌توانیم با افزایش انضباط مالی، راه‌های دیگری را تعقیب کنیم.

اقتصاد مقاومتی از جمله اموری است که می‌تواند کشور را در مساله نفت بیمه کند و مراد از اقتصاد مقاومتی، کاهش رشد اقتصادی یا فقر اقتصادی نیست بلکه هدف عوض کردن شیوه اقتصاد و پوست انداختن از نوسازی اقتصادی و نیز حمایت از تولید، کار و سرمایه ایرانی است.

فکر می‌کنم ملت ما و دولت من در آینده برای مقابله با کاهش ارز ناشی از درآمد نفت باید سبک زندگی اسلامی را در نظر داشته باشد. ما نمی‌توانیم به سبک زندگی غربی عمل کنیم و طعمه تحریم غرب قرار گیریم.

نقدها به صحبت حدادعادل

روحانی: یکی از راه‌حل‌هایی که ضروریست در این زمینه اقدام کنیم، این است که دست از خام‌فروشی برداریم. امروز بسیاری از کالاها را به صورت خام صادر می‌کنیم حتی معادن سنگ‌های قیمتی و سنگ‌های ساختمانی به صورت خام صادر می‌شود و توسط چینی‌ها روی کشتی در آنها خام می‌شود و دوباره به ایران و سایر کشورها صادر می‌شود. در نفت هم می‌توانیم چنین کاری را انجام بدهیم و آن را به صورت فرآوری شده صادر کنیم. باید موانع را برداریم تا مردم با ایجاد پالایشگاهها و صنعت پتروشیمی نفت را از خام فروشی دربیاورند. باید موانع صادرات را برداریم تا صادرات غیر نفتی جای نفت جایگزین شود. ظرفیتهای خالی صنعت ما که الان حدود 40 درصد است می‌تواند با امکانات کم پر شود. اگر تولید زیاد شود می‌توانیم جبران مساله نفت را بکنیم. کشور ما همچنین می‌تواند مرکز صادرات برق در منطقه باشد یعنی نفت و گاز را به برق تبدیل کنیم و به کشورهای همسایه صادر کنیم.

عارف: جهت‌گیری کلی دولت ما اقتصاد بدون نفت است. یعنی وابستگی بودجه به نفت باید به صفر برسد ما باید نفت را یک ثروت ملی بدانیم ثروتی که مولد و ماندگار باشد. اساسا نگاه ما به نفت این است که باید بتوانیم آن را برای آیندگان هم حفظ کنیم. اما در کوتاه مدت با راه حل‌هایی مثل انضباط مالی دولت، می‌توان هزینه‌های دولتی را کاهش داد و با واگذاری سریع وابستگی نفت به دولت را تحدید کرد. ما باید به وضعیت جغرافیایی ایران هم توجه کنیم و درآمد زایی خوبی از تجارت، پروازهایی که بر فراز ایران انجام می‌شود توسعه فن‌آوریهای ارتباطات و اطلاعات انجام دهیم کارهایی که می‌توانند درآمد زایی بسیاری برای ما داشته باشند و به افزایش بهره وری منجر شود. ما مشکلات زیادی در این زمینه‌ها داریم که اگر برطرف شوند می‌توانیم وابستگی به نفت را کاهش دهیم.

جلیلی: یکی از بحث‌های مهم این است که ما این موضوع را یک فرصت بدانیم یا تهدید که به نظر می‌رسد باید آن را یک فرصت بدانیم. هر چقدر وابستگی به نفت کاهش پیدا کند، این یک فرصت است و به نسبت آن می‌توانیم از دیگر ظرفیت‌ها چه در حوزه نرم‌افزاری و سخت‌افزاری استفاده کنیم. ما مزیت‌های نسبی در دیگر حوزه‌ها نیز داریم، از جمله بحث ترانزیت که ما باید از ظرفیت حداکثری در ارتباط با آن استفاده کنیم و حتی می‌توانیم بیش از درآمد نفت در اینگونه حوزه‌ها درآمدزایی داشته باشیم. از طرف دیگر می‌توانیم از خام‌فروشی جلوگیری کرده و از ارزش افزوده محصولات ناشی از نفت استفاده کنیم و استفاده از ارزش افزوده این محصولات موجب افزایش درآمد ارزی می‌شود که این درآمد قابل مقایسه با خام‌فروشی نیست. از طرف دیگر باید از واردات غیرضروری نیز جلوگیری کنیم حتی در مورد برخی از کالاهای اساسی مانند گندم و برنج که به راحتی می‌توان در داخل کشور تولید کرد.

ولایتی: مطالبی را دوستان مطرح کردند که بجا بود. من نیز معتقدم که باید از خام‌فروشی جلوگیری کنیم و محصولات فرآینده شده آن را تولید کرده و به فروش برسانیم. از طرف دیگر از ویژگی‌های ترانزیتی که در کشور وجود دارد باید استفاده کنیم. در واقع جغرافیای سیاسی کشور ما دارای ویژگی‌هایی است که باید از این ویژگی‌ها استفاده کرد. از طرف دیگر باید رابطه‌مان را با دیگر کشورها نیز اصلاح کنیم. امروز نفت ما را تحریم کردند و کمتر می‌خرند. برای نقل و انتقال دلار مشکلاتی ایجاد کردند و فردا ممکن است جنس دیگری را تحریم کنند یا مشکلات ترانزیتی ایجاد کنند ما باید برنامه داشته باشیم. برای حل این مشکلات و بدانیم که چکار می‌خواهیم بکنیم.

قالیباف: ما باید نگاه کنیم که کاهش فروش نفت برای ما یک تهدید است یا فرصت. اگر سوءتدبیر وجود نداشته باشد، یک فرصت است اما اگر سوءتدبیر باشد، تبدیل به یک تهدید می‌شود. ما باید هزینه‌هایمان را اولویت‌بندی کنیم. به طور مثال ببینیم که دارو برای ما مهم‌تر است یا خودرو. کاهش هزینه‌های دولت، تقویت بخش خصوصی و هدایت نقدینگی که سمت تولید از مسائلی است که باید مورد توجه قرار بگیرد. در شهرداری همیشه 30 درصد درآمد از دولت تامین می‌شد اما امروز درآمد ما از دولت به کمتر از پنج درصد رسیده است و این یعنی درآمد ما بدون نفت تولید می‌شود و ما مشکلی در اجرای پروژه‌ها نداریم، چراکه ما پیش‌بینی کردیم و درآمد را خودمان تامین کردیم. در دولت اصلاحات اقدام خوبی که انجام شد، با وجود اینکه قیمت نفت 10 دلار بود، رشد صنعت ما دورقمی شد و این تنها مقطعی بود که این اتفاق افتاد. این نشانگر این است که برای این مساله برنامه‌ریزی و فکر شده بود.

غرضی: من به مدت چهار سال وزیر نفت بودم. در دولت وفاق هزینه کشور 115 میلیارد دلار بود. در دولت سازندگی 118 میلیارد دلار، در دولت اصلاحات 128 میلیارد دلار و در دولت اخیر درآمد سنگینی حاصل شد که بخش اکثریت آن صرف واردات شد. بنابراین آمریکایی‌ها به این نتیجه رسیدند که هزینه کشور حدود 100 میلیارد دلار است و اگر جلوی آن را بگیرند، کشور ساقط می‌شود. دولت اصلاحات که 28 میلیارد هزینه‌اش بود، اگر پنج درصد تورم هم روی آن برود، می‌شود 35 میلیارد دلار که الان برای این کشور این مقدار مساله خاصی نیست و از طرق مختلفی مانند صادرات نفتی یا غیرنفتی قابل تحصیل است. ما باید امروز تولید را محکم بچسبیم و آن را سامان دهیم.

رضایی: در حقیقت این یک تهدید است ولی ان‌شاءالله این تهدید را به یک فرصت تبدیل خواهیم کرد. راه‌حل این تهدید این است که دولت را از اقتصاد بیرون بکشیم و مردم را به طور واقعی درگیر این مسائل بکنیم. پروژه‌های عظیمی در سطح کشور وجود دارد که دولت به آن توجهی نمی‌کند. ما ظرفیت‌های بزرگی داریم. همانطور که به صادرات غیرنفتی و گردشگری اشاره کردم، ما یک میلیون بشکه نفت اضافی داریم که به فروش نمی‌رسد که بنا داریم با وارد کردن پالایشگاه‌های موبایل از خارج از کشور، آن را تبدیل به فرآورده کنم و ظرفیت‌های بزرگی از فرآورده‌های غیرنفتی را به بهره‌برداری برسانیم.

حدادعادل در دفاع از خود: ملت ایران بدانند ما می‌توانیم بدون وابستگی به نفت هم اقتصاد خوبی داشته باشیم. کل واردات ما در سال 91، 53 میلیارد دلار بوده که 32 میلیارد دلار آن صادرات غیرنفتی بوده است. از این میان 30 میلیارد دلار کالاهای واسطه‌ای وارد شده که برای اقتصاد کشور مفید است اما هشت میلیارد دلار واردات گروه 9 و 10 که عمدتا تجملی هستند، داشته‌ایم مثل خودروهای وارداتی گران‌قیمت که عده‌ای با آن مانور تجمل در خیابان‌ها می‌دهند و وارد نشدن این کالاها لطمه‌ای به اقتصاد کشور نمی‌زند بلکه هشت میلیارد دلار به هدر رفته است.

اگر ما این هشت میلیارد دلار را حذف کنیم و 15 میلیارد دلار واردات مربوط به سایر کالاها را کاهش دهیم عدم موازنه هم کاهش می‌یابد و هم می‌توانیم آن را از سایر راه‌ها تامین کنیم. کشاورزی منبع بزرگی برای ماست. در یکی از روستاهای اطراف آزادشهر بدون اینکه دیناری از دولت پول گرفته باشند 60 هزار هکتار زمین را زیر کشت زعفران برده‌اند. ببینید چه ظرفیت‌هایی در کشاورزی است. پس ما می‌توانیم بدون نفت زندگی کنیم، جلوی بلبشوی واردات را بگیریم و انضباط اقتصادی را تامین کنیم.

سوال ششم: برنامه شما برای تقویت تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه ایرانی چیست؟

به گزارش ایسنا در ادامه مناظره هشت نامزد یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در شبکه اول سیما، محمدباقر قالیباف به این پرسش که «گام‌های عملی دولت شما برای تقویت تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه ایرانی و بهبود فضای کسب و کار چیست؟» پاسخ داد و دیگر نامزدها صحبتهای وی را نقد کردند.

محمدباقر قالیباف: برای رونق کار همانطور که در برنامه‌هایم به آن اشاره کردم، برنامه دو ساله داریم. در بحث مربوط به تولید بحث سهم تولید (هم صنعت و هم کشاورزی) را از یارانه در اولویت اول قرار می‌دهم. نقدینگی را که رهاست، هدایت می‌کنم و آن را به اولویت مدنظر می‌برم. سفته‌بازی را جمع می‌کنم، از درآمدهای بدون تولید مالیات اخذ می‌کنم و انضباط بودجه را در دولت مورد توجه قرار می‌دهم.

در دولت من به بانک مرکزی استقلال می‌دهیم تا نقدینگی زیاد نشود و بانک مرکزی بتواند وظیفه‌اش را به درستی انجام دهد. ما نباید هر هفته و هر ماه تصمیمات را عوض کنیم تا برای عده‌ای رانت ایجاد کنیم و آنها یک شبه میلیاردر شوند که در نتیجه سرمایه فقرا هم تقلیل یابد. باید نوعی بازبینی در توزیع کالا و خدمات داشته باشیم، کاهش فشار تحریم را بر صنایع در اولویت قرار می‌دهیم، برای دهک های پایین سیاست جبرانی مثل بیمه و سلامت قرار می‌دهیم که اکنون دچار اشکال جدی در این زمینه هستیم. ما از عدالت حرف می‌زنیم ولی نباید مساوات را مدنظر قرار دهیم، همچنین باید کیفیت را در کالاها افزایش دهیم.

اگر بتوانیم شبکه توزیع را بویژه در کالاهای اساسی در شرایط تحریم در اولویت قرار دهیم بسیار اهمیت دارد. مثل کشاورزی که اکنون ضمانت در کالاهای مهم را هم رعایت نمی‌کنیم. سال گذشته از مواد غذایی مورد نیاز هر خانوار مقدار زیادی به کشور وارد شده است.

نقدهای دیگر نامزدها به صحبت‌های قالیباف

حداد عادل: ما برای رونق‌بخشی به تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه ایرانی باید آسیب‌شناسی از وضع موجود داشته باشیم. ما آسیب‌های ساختاری داریم و سیاستگذاری اقتصاد ما نیز آسیب‌رسان است؛ البته فشار خارجی و تحریم نیز وجود دارد که در داخل اثر می‌گذارد. اما می‌توانیم با اصلاحات ساختاری و سیاست‌گذاری به تولید کمک کنیم. به عنوان نمونه، اقدامی که در مجلس هفتم زمانی که من رییس مجلس بودم انجام شد و آثار مناسب آن در اقتصاد ملی و کشور بر جای ماند، این بود که سهمیه‌بندی در مصرف بنزین انجام شد. ما روزانه 70 میلیون لیتر مصرف بنزنین داشتیم که 40 میلیون در داخل تولید و 30 میلیون آن از خارج از کشور تامین می‌شد و دشمن طمع کرده بود که ما را در این زمینه تحریم کند اما مجلس هفتم با کار دقیق و سنجیده‌ای که انجام داد، تهدیدها را به فرصت تبدیل کرد.

جلیلی: بحث من هم این است که ما تولید ملی را مهم بدانیم. در دولت‌های قبلی این بحث مطرح می‌شد که زمانی به تولید توجه بکنیم که صرفه اقتصادی وجود داشته باشد، حتی اگر بیاییم از کالای خارجی که در رقابت با کالای داخلی وجود دارد، حمایت کنیم، امر صحیحی است و حتی در رسانه ملی نیز تبلیغ می‌تواند صورت گیرد. طبیعی است که در این صورت تولید ملی لطمه می‌خورد نه تنها این نگاه نباید وجود داشته باشد بلکه باید سعی کنیم تا جایی که امکان دارد از تولید داخلی حمایت کنیم. در واقع برای تولیدکننده داخلی فرجام و پایان کار را مشخص کنیم اگر فرجام تولید مشخص باشد، ظرفیت زیادی برای تولید ایجاد شده و تولیدکنندگان انگیزه پیدا می‌کنند.

عارف: اشاره شد که مهمترین کار که باید انجام شود ثبات اقتصادی. است به همین منظور ثبات در تصمیمات دولتی نیز باید اجرا شود و از کارشناسان زبده استفاده شود. سهم تولید از هدفمند کردن یارانه‌ها باید پرداخت شود. اگر این سهم 30 درصدی پرداخت شود، رونق در تولید به وجود می‌آید. در بخش کشاورزی هم مسائل زیادی داریم. تضمین خرید در سالهای اخیر مورد غفلت واقع شده است. ما در گندم خودکفا شدیم اما در سال 91، 2.6 میلیارد دلار صرف واردات این محصول شد. بیمه کشاورزان، معیشت آنان، رسیدگی به مشکلات کارگران و بیمه بیکاری آنها در بخش کشاورزی باید مورد توجه قرار بگیرد. کسب و کار خانگی از موارد دیگری است باید به آن توجه شود. ما 18 میلیون خانم خانه‌دار داریم که می‌توانیم از آنها برای کسب و کار خانگی استفاده کنیم. کسب و کار خانگی با کمک‌های اولیه بخصوص بیمه زنان خانه‌دار موجب افزایش تولید می‌شود.

روحانی: برای تقویت تولید ملی در گام اول، باید از مصرف محوری به سمت تولید محوری حرکت کنیم در سا‌ل‌های اخیر مصرف محوری رشد کرده است. خصوصی‌سازی باید واقعی باشد. آنچه که انجام شد، فقط 13 درصدش واقعی و بقیه آن شبه دولتی بود. رقابت‌ها باید واقعی باشد، اما الان قدرت‌هایی هستند که هم ثروت دارند و هم قدرت سیاسی. رقابت کردن با این قدرت‌ها برای تولید کنندگان سخت است. باید فضای رقابت را ایجاد کنیم به طوری که احساس امنیت اقتصادی وجود داشته باشد. در حال حاضر به احساس امنیت اقتصادی لطمه خورده ما باید کارآفرینان را تشویق کنیم و فضا و سرمایه برای آنها فراهم کنیم. امنیت روانی در جامعه وجود ندارد. تهمت‌ها و برچسب‌ها به افراد زده می‌شود اینها باید از بین برود تا قادر باشیم برای میان‌مدت و درازمدت برنامه‌ریزی اقتصادی کنیم.

رضایی: مساله اصلی اقتصاد ملی ما این است که صاحب ندارد و ما باید ساختار دولت را به سمت تولید ملی سوق دهیم و در کنار هر وزارتخانه‌ای، اتاق فکر ایجاد کنیم. من مجمع عالی اقتصاددانان را ایجاد می‌کنم و شوراهایی را در این زمینه ایجاد خواهم کرد و از نظرات اتاق بازرگانی، خانه صنعت و اتحادیه‌های اقتصادی و ... استفاده می‌کنیم و ایالت‌های اقتصادی نیز ایجاد می‌کنم. برای اقتصاد شهر و روستا برنامه‌ر‌یزی می‌کنم. در حال حاضر اقتصاد ملی ما مانند حاجی دودی است که خمپاره به ارتفاعات می‌زد و آتش می‌گرفت و دود بالا می‌آمد و بعد می‌گفت چه کار خوبی. معتقدم هزینه تصمیم‌گیری غلط 10 برابر حیف و میل است و حیف و میل 10 برابر مفاسد و شعار، با حرف به جایی نمی‌رسیم.

غرضی: تا وقتی هزینه سرمایه بالاست، تولید شکل نمی‌گیرد. وقتی هزینه سرمایه‌گذاری 25 درصد باشد ما شاهد شکل‌گیری تولیدی نخواهیم بود، چراکه تولید در دنیا 25 درصد سود نمی‌دهد بلکه بین پنج تا هفت درصد سود می‌دهد و وقتی این سود به هشت درصد برسد، رقیب پیدا می‌کند. موقعی تولید شکل می‌گیرد که هزینه سرمایه پایین بیاید و این امر در صورتی تحقق پیدا می‌کند که تورم کاهش پیدا کند و وقتی تورم کاهش پیدا کند، تولید نیز شکل می‌گیرد و این یک چرخه است. ما باید بورس مصنوعی و شبه‌پولی را از بین ببریم و سرمایه نیز جایگاه عالی خود را در کشور پیدا کند.

ولایتی: تولید را باید در دو بخش مورد توجه قرار داد؛ یکی بخش صنعت و دیگری کشاورزی. تولید در بخش صنعت باید کاملا مردمی شود یعنی کارگاه‌ها و کارخانه‌ها به مردم واگذار شود. متاسفانه دولت بخش مهمی از صنایع را در اختیار دارد و بخش‌های دولتی اگر دچار مشکل شوند، از بانک‌ها قرض می‌گیرند و مشکلاتشان برطرف می‌شود اما بخش خصوصی چنین امکانی ندارند و اگر وامی بگیرند وام گرانقیمتی خواهد بود. بخش‌های خصوصی برای واردات مواد اولیه خود با مشکل دیگری نیز روبه‌رو هستند. در گذشته اگر آنها با 10 درصد قیمت کالا اگر بانک‌ها برایشان ال‌سی باز می‌کردند، الان باید 30 درصد بهای کالا را به بانک‌ها بدهند تا بتوانند مواد مورد نیاز خود را وارد کنند. در بخش کشاورزی نیز تا زمانی که نتوانیم قیمت خرید محصولات کشاورزی را تامین کنیم، مشکل حل نمی‌شود. ما گندم را از کشاورزان خود 700 تومان می‌خریم در حالی که برای واردات گندم از کشورهای دیگر بالای هزار تومان هزینه می‌کنیم. اگر همین مقدار به کشاورز داخلی داده شود، مطمئنا تولید کشاورزی نیز بالا خواهد رفت.

دفاع قالیباف از صحبت‌های خود: 70 درصد سهم رشد اقتصادی در کشورهای دیگر مربوط به بخش خدمات است و 30 درصد باقیمانده به کشاورزی و صنعت تعلق دارد. اما متاسفانه سهم رشد اقتصادی از طریق خدمات برای کشور ما 45 درصد است. ما می‌توانیم خدمات را به سرعت با توجه به نیروی جوان و نیروی متخصصی که داریم به ویژه در حوزه آی‌تی افزایش دهیم که البته نیازمند پهنای باند بالا و حل مسائلی از این دست هستیم.

حمل و نقل، آموزش و پرورش و سلامت بخش‌های دیگری از مسائل خدماتی است که می‌تواند در رشد اقتصادی موثر واقع شود. امنیت سرمایه‌گذاری مساله مهم دیگری است که باید مورد توجه قرار گیرد. امروز در بخش سرمایه‌گذاری، امنیت نیست. نه درست بحث مبارزه با مفاسد دنبال شد و نه بحث سرمایه‌گذاری. رفتار بانک‌ها در مشارکت مدنی نیز باید تغییر کند. به طور مثال تصمیم‌هایی که در مورد ارز گرفته شد، هیچ‌کدام اقتصادی نیست. ما باید فرصت دهیم تا مشارکت مدنی تبدیل به اجاره به شرط تملیک شود تا سرمایه‌ها به سمت صنعت بازگردد. ما باید بخش خصوصی را توسعه دهیم. امروز از خصوصی‌سازی به عنوان خصولتی یاد می‌کنند. یعنی هنوز بخش عمده‌ای از امور در دست دولت قرار دارد.

سوال هفتم: گام دوم قانون هدفمندی یارانه‌ها را چگونه و با چه تدابیری اجرا می‌کنید؟

به گزارش ایسنا در ادامه مناظره هشت نامزد یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در شبکه اول سیما، سعید جلیلی به این پرسش که «گام دوم قانون هدفمندی یارانه‌ها را چگونه و با چه تدابیری اجرا می‌کنید؟» پاسخ داد و دیگر نامزدها صحبت‌های وی را نقد کردند.

سعید جلیلی: هدفمندی یارانه‌ها امروز یک قانون است و باید به خوبی اجرا شود. برخی موضوعاتی که ما مطرح می‌کنیم مثل حمایت از تولید و مبارزه با تورم در دولت‌های قبلی هم مطرح شده اما موفقیت نبوده است یا قانون هدفمندی یارانه‌ها موضوعی بوده که همه روی آن وفاق داشتند اما چرا در اجرا دچار مشکل شد. اولین کار برای هر سیاست اقتصادی که ما می‌خواهیم دنبال کنیم این است که اگر به ساختار اجرایی دولت توجه نکنیم هر سیاست خوبی در عمل موفق نخواهد شد.

اگر دولت را به یک ماشین تشبیه کنیم هر سیاستی که بگوید این طرف یا آن طرف برو، اما وقتی ماشین راه نیفتد و سرعت لازم را نداشته باشد بهترین قانون هم دچار مشکل می‌شود. حمایت از تولید موضوعی است که مورد وفاق همه است اما این ساختار این ظرفیت را ندارد و سازوکارها خوب تعریف نشده است. مهمترین بحث این است که ساختار دولت باید به گونه‌ای تعریف شود که اولا خودش برای مردم و اجرای طرح‌های خوب مانع نباشد بلکه تقویت‌کننده و مشوق باشد تا ظرفیت‌های دیگر به کار گرفته شود. در سیاست‌های مختلف و قوانین خوب مثل مبارزه با تورم، ایجاد اشتغال و هدفمندی اگر ماشین دولت متناسب تعریف نشود این قوانین هم به خوبی اجرا نمی‌شود. در هدفمندی یارانه‌ها بحث اساسی این بود که یارانه‌ها هدفمند شود و در جهت صحیحی مدیریت شود.

نقدها به صحبت جلیلی

رضایی: من معتقدم که مرحله اول طرح هدفمندی یارانه‌ها به دلیل اینکه دولت تعهد داده است باید عملی شود ولی در مرحله دوم باید به صورت درآمدی و تولیدی عمل کنیم یعنی پولی را که صرف این کار می‌شود، وارد تولید کرده و سرمایه‌گذاری کنیم و سپس مشاهده خواهیم کرد که این پول در مصرف و تقاضا اثر خودش را می‌گذارد؛ بنابراین مرحله دوم هدفمند کردن یارانه‌ها را حتما انجام خواهیم داد. مساله دیگری که وجود دارد این است که ساختار دولت کافی نیست و کارکرد و رفتار دولت باید تغییر کند. نوسازی دولت متناسب با تولید ملی است و مهمترین مساله‌ای است که چنانچه مورد توجه قرار نگیرد هر تیم دیگری هم که به جای احمدی‌نژاد روی کار بیاید هیچ اتفاقی صورت نخواهد گرفت. دولتی باید روی کار بیاید که پول‌آور باشد و بتواند چرخ تولید و ثروت ملی را راه بیندازد در این صورت است که می‌توانیم از طرح‌های مختلف صحبت کنیم.

غرضی: این بار اولی نیست که ما یارانه پرداخت می‌کنیم. زمانی که من وزیر نفت بودم نیز از امام اجازه گرفته شد که بنزین یارانه‌ای شود. همیشه در دولت‌های مختلف نیز مطرح بوده که یارانه‌ها باید به درستی هدفمند شود. اینکه در هدفمند کردن یارانه‌ها به جای اینکه قدرت سیاسی شود، با آسیب مواجه می‌شود به این دلیل است که به جای اینکه گرفتاری‌ها را از مردم کم بکنیم به دلیل عدم کارشناسی، گرفتاری‌ها زیاد شده است، بنابراین امروز همه گمان می‌کنند که اگر به سمت پرداخت یارانه‌ها برویم باز این گرفتاری‌ها بیشتر می‌شود. بحث اینکه این شبه پول و تورم را چگونه در کشور تزریق شود که زندگی مردم را ارتقا بدهد بحثی کارشناسی، اقتصادی و فنی است. وقتی بدون این کارشناسی‌ها وارد میدان شویم و می‌خواهیم که با پرداخت یارانه به کار سیاسی بپردازیم نتیجه‌ای جز این نخواهد داشت.

قالیباف: هدفمندی یارانه‌ها را ادامه می‌دهیم. در واقع یارانه تولید را که دولت پیش‌بینی کرده،‌ حتما ادامه می‌دهیم اما در کنار این باید سیاست‌های دیگری برای دهک‌های پایین جامعه نیز در نظر گرفته بشود تا قدرت خرید مردم افزایش یابد. بنابراین باید بدانیم که خاصیت پول نسبت به قبل از یارانه‌ها هیچ تغییری پیدا نکرده است. همانطور که در مسکن نیز گفته شد، بیش از 80 درصد درآمد خانوارها از این طریق مصرف می‌شود. زمانی که بنزین 100 تومان بود، قیمت واقعی آن 700 تومان بود و زمانی که بنزین 700 تومان شد، قیمت واقعی آن 2800 تومان بود. در اینجا حقی از مردم ضایع شد، اما اگر بتوانیم کیفیت تولید را بالا ببریم، به همان میزان هزینه خانوارها کاهش می‌یابد.

حدادعادل: اگر مراد از اجرای مرحله دوم هدفمندی یارانه‌ها این باشد که این 45 هزار تومان تبدیل به 100 هزار تومان یا 5 برابر شود، فکر نمی‌کنم دردی از دردهای مردم درمان شود و این مساله خود منشاء تورم می‌شود. ممکن است 5 برابر پول فعلی را به مردم بدهیم اما باید نگاه کنیم که در مرحله اول چه اشکالاتی وجود داشته است و آنها را برطرف کنیم. قرار بود دولت یارانه‌ها را به تناسب دهک‌ها اجرایی کند. که این کار انجام نشد که باید اصلاح شود. در مبلغی که قانون مشخص کرده بود، باید 30 درصد درآمد حاصل از حامل‌های انرژی به تولید اختصاص داده شود اما این کار انجام نشده است. لذا هدفمندی یارانه‌ها باید به درستی اجرایی شود.

عارف: هدفمند کردن یارانه‌ها در راستای توان بخشیدن به عدالت اجتماعی مطرح شد. در همه دولت‌ها هم کمابیش مطرح بود تا اینکه در دولت‌های نهم و دهم به صورت ناقص اجرا شد. جهت‌گیری هدفمندی یارانه‌ها برای کاهش فاصله طبقاتی بین فقرا و اغنیا، افزایش تعاون و رفاه اجتماعی بود تا درآمدهای ناشی از آن صرف پیشرفت و تولید شود. متاسفانه به خاطر عملکردی که با آن مواجه هستیم با تورم 30 درصدی روبروییم برای مثال یک خانواده 5 نفره در ماه 225 هزار تومان یارانه دریافت می کنند اما برای خرید 9 قلم کالای اساسی باید چیزی حدود 270 هزار تومان خرج کنند یعنی 45 هزار تومان از جیبش باید اضافه بدهد ما باید فاز اول هدفمندی یارانه‌ها را کامل اجرا کنیم و سهم تولید از یارانه‌ها را هم که داده نشده بدهیم. بعد از آن با ارزیابی مرحله اول باید توجه بیشتری به اقشار آسیب‌پذیر داشته باشیم و بیمه پایدار را تامین کنیم. در حال حاضر حدود 70 درصد از بیمه را مردم می‌پردازند که مطابق قانون باید به 30 درصد برسد.

روحانی: یارانه‌ها در واقع هدفمند نشد و باید هدفمند شود. هدفمندی یارانه‌ها برای این بود که عدالت به وجود بیاید و فرصت لازم به تولید داده شود. اما رقمی که به مردم می‌پردازیم باعث شده مردم قدرت خرید نداشته باشند یعنی این رقم جبران تورم را نکرد. 45 هزار تومان به مردم دادیم اما مردم بیشتر از آن را باید بپردازند. این اصل باید ادامه پیدا کند اما رویکرد اصلی این است که جلوی تورم گرفته شود و ترمز تورم متوقف شود. به اعتقاد من یارانه افرادی که دارای حقوق ثابت هستند مثل کارگران و کارمندان باید تقویت شود. پیشنهاد دولت من یارانه کالایی به مردم است و مردم نسبت به تامین کالاهای اساسی تضمین لازم را داشته باشند.

ولایتی: قانون هدفمند کردن یارانه‌ها قانون مجلس است و باید اجرا شود ولی باید دید که چه زمانی تورم ایجاد می‌شود؟ زمانی که متناسب با پولی که در بازار است به همان نسبت تولید کالا صورت نگیرد و ما شاید این حرف را در بین مردم شنیده‌ایم که می‌گویند یارانه‌ها را بگیرید ولی قیمت کالاها را سر جای خود برگردانید. وقتی که به صورت حساب نشده نقدینگی در جامعه بریزیم و کالا نیز متناسب با آن نباشد این تورم ایجاد می‌شود و باید این روند اصلاح شود.

دفاع جلیلی از خود: ما باید ساختار اقتصادی کشور را درست کنیم و تا ساختار اداری درست نشود، این نقدینگی وجود خواهد داشت. البته نقدینگی‌های زیادی مشابه هدفمند کردن یارانه‌ها در کشور وجود دارد که جمع نشده‌اند از جمله نقدینگی که از بابت معوقات بانکی که حدود 70 هزار میلیارد تومان است وجود دارد که عمده این معوقات در دست تعدادی است.

هدفمندی یارانه‌ها بر اساس منطق صحیح صورت گرفت و اکنون قانون شده است و نباید به آن دیدگاه سیاسی داشت و باید ادامه پیدا کند مرحله دوم آن نیز باید انجام شود و این قانون یک ظرفیت خوبی در جهت عدالت است. قبلا کالاها ارزان‌تر داده می‌شو و هرکس بیشتر مصرف می‌کرد یارانه می‌گرفت و اکنون با قانون هدفمند کردن یارانه‌ها تلاش شد که عدالت ایجاد شود و من معتقدم که یک منطق درست داشت البته باید درست اجرا شود، از جمله در بخش حمایت از تولید و کشاورزی و باید ساختار اقتصادی کشور، سازوکار حاکم بر آن را متناسب با این موضوع به پیش ببریم تا جواب دهد.

سوال هشتم: برنامه عملی دولت شما برای مهار گرانی و تورم چیست؟

به گزارش ایسنا در ادامه مناظره هشت نامزد یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در شبکه اول سیما، علی‌اکبر ولایتی به این پرسش که «برنامه عملی دولت شما برای مهار گرانی و تورم چیست؟» پاسخ داد و کاندیداهای دیگر، صحبت‌های وی را نقد کردند.

علی‌اکبر ولایتی: در سخنان اخیر گفتم که راه کنترل تورم این است که ما به قواعد اقتصادی پایبند باشیم و قاعده اقتصاد می‌گوید که هرگاه نقدینگی در بازار افزایش یابد و متناسب با این افزایش نقدینگی کالا در کشور وجود نداشته باشد، یا تولید و واردات انجام نشود، عملا عرضه و تقاضا، تعادل ندارد. یعنی میزان رها کردن پول در جامعه متناسب با تولید کالا و خدمات نباشد، تورم ایجاد می‌شود. اگر چنین فکری نشده باشد، تورم نیز وجود دارد و برای این کار باید فکرهای مختلفی کرد که یکی از آنها فکر عاجل است که دولت باید تنظیم بازار کند که اگر اجناسی که مورد نیاز مردم است و اگر این اجناس حیاتی و اضافی نیست، از تولید آنها حمایت شود، از قبیل آنچه که دولت انجام داده است. اما نکته دیگر این است که از اول سال 85 تاکنون، نقدینگی 90 هزار میلیارد تومان به 500 هزار میلیارد تومان رسیده است اما میزان کالا و خدماتی که در داخل تولید و عرضه شده است متناسب نبوده و سبب افزایش تورم شده است.

اولین کار این است که اعتماد مردم را به آنها برگردانیم و از آن چیزی که موجب بی‌اعتمادی آنها شده است، جلوگیری کنیم. همچنین بخشنامه‌هایی که توسط دستگاه‌ها صادر می‌شود، ضرورتی ندارد و معتقدم باید یک متصدی اقتصادی و یا یک معاونت اقتصادی وجود داشته باشد که به صنایع یا بخش بازرگانی یا بانک مرکزی رسیدگی کند تا مردم سرگردان نشوند.

نقد نامزدها به صحبت‌های ولایتی

جلیلی: در بحث تورم آنچه تحت عنوان مالیات تورمی از آن یاد می‌شود، موضوعی است که مردم بیشترین رنج را از آن می‌برند و توده مردم آن را پرداخت می‌کنند و باید از آن جلوگیری کرد. مهم‌ترین بحث این است که به دنبال راه‌حل ساختاری باشیم نه مقطعی، زیرا تورمی که به شکل ساختاری بروز می‌کند، می‌تواند روی زندگی مردم تاثیر بگذارد. در بحث افزایش نقدینگی اگر به موقع مدیریت کنیم و نقدینگی را در مسیر درست قرار دهیم، نتیجه بسیار متفاوت است تا اینکه بگذاریم نقدینگی در بازار کاذب جولان دهد. نقدینگی در ساختار اداری هم موضوع قابل توجهی است. وقتی ما برای یک پروژه چند برابر پول قرار می‌دهیم در حالی که با یک پنجم می‌شود آن را اجرا کرد، همین افزایش نقدینگی و ایجاد تورم، لذا باید عدالت ساختاری داشته باشیم و با تورم ساختاری برخورد کنیم.

رضایی: بحث گرانی و تورم قریب به 40 سال است که وارد اقتصاد کشور شده و باید تلاش جدی شود تا آن را از اقتصاد بیرون کنیم. 45 هزار تومان امروز، برابر با 15 هزار تومان سال گذشته است و در این میان کارمندان، بازنشستگان، فرهنگیان و بسیاری از اقشار آسیب دیده‌اند. علت اینکه گرانی و تورم کنترل نشده، این است که در 40 سال گذشته، تنها با یک سره این اژدهای پنج سر، مقابله شده و این اژدها خود را از ناحیه دیگر ترمیم کرده است. کسری بودجه دولت، حجم دولت، تحریم‌های اقتصادی، یارانه‌ها و مسکن مهر، 5 مساله‌ای هستند که گرانی را به وجود آورده‌اند. باید فکر اساسی کرد. من با برنامه‌های خود این پنج عامل را کنترل می‌کنم؛ چراکه در غیر اینصورت مساله حل نمی‌شود. ما باید نقدینگی را در اولین فرصت کنترل کنیم، اگرنه ارزش پول ملی ما که جزو ناموس ماست، کاهش می‌یابد. 1000 تومان امروز، برابر 300 تومان سال گذشته است و ما باید در چند ماه آینده ترمز جدی بر این روند داشته باشیم تا جلوی گرانی و تورم گرفته شود.

قالیباف: تاکنون علت گرانی را همه توضیح دادیم ولی اکنون باید در مورد راهکارهای حل این علت با یکدیگر بحث کنیم. اولین کار دولت من این خواهد بود که ثبات ارز را در بازار به وجود بیاورم. ما می‌گوییم که می‌خواهیم در معاملات کاری کنیم که دلار را از صحنه حذف کنیم ولی در واقعیت اینگونه است که اکنون دلار، ریال را کنار زده است. اولین کار دولت من این است که ارز را در بازار ثبات ببخشد. دومین کاری که در دولتم انجام می‌گیرد بازبینی در توزیع کالا و خدمات است و سومین کار نیز ثابت کردن قیمت‌های کالاهای اساسی بخصوص برای صنایع کشاورزی و دهک‌های پایین جامعه است. اصلاح سیاست‌های پولی و مالی در بازار پول و کنترل افزایش نقدینگی از مسائلی است که چنانچه اتفاق بیفتد مردم اعتماد پیدا خواهند کرد. ما امروز به اعتماد مردم نیازمندیم. دولت ما این کار را در طول شش ماه به وجود خواهد آورد و ما می‌توانیم همچون کشورهایی دیگر از این شرایط سخت گذر کنیم.

غرضی: تورم نتیجه آن است که دولت بیشتر از درآمدهایش هزینه می‌کند. تا زمانی که در دولت‌ها هزینه‌ها و درآمدها یکسان نشود در جامعه تورم را پیش‌رو خواهیم داشت. من امیدوارم دولتی روی کار آید که بیشتر از درآمدهایش هزینه نکند. شبه‌پول کشور را تحت فشار قرار داده است. الان می‌گویند نقدینگی 500 هزار میلیارد تومان است در حالیکه این نقدینگی 700 هزار میلیارد تومان است و 200 هزار میلیارد تومان دیگر توسط بانک‌های خصوصی است که در سالیان اخیر با سفته‌بازی‌ها بوجود آمده‌اند. قبل از انقلاب حدود سه هزار باجه بانک داشتیم ولی امروز بیش از 20 هزار باجه بانک داریم. این درآمدها ناشی از شبه‌پول و سفته‌بازی و بورس‌های مصنوعی است.

عارف: تورم یک مشکل حل شده در دنیاست. 160 کشور در دنیا تورم یک رقمی دارند. اما کشور ما جزو معدود کشورهایی است که با 30 درصد تورم، تورم دو رقمی دارد. ما در دولت اصلاحات دستاوردهای خوبی در مهار تورم داشته‌ایم. در سال 76 تورم 13.3 درصد بود که در سال 84 به 10.4 رسید. کار اصلی دولت اصلاحات، اصلاح ساختار بود. در اینجا هم باید همین باشد. در سال 81 ارز را تک‌نرخی کردیم و 5 - 6 سال نرخ ارز یکی بود. در آن زمان فشارها و محدودیت‌های ارز چند نرخی را رها کرده بودیم. در کنار اصلاحات ساختاری، انضباط مالی دولت هم بسیار مهم است. اگر دولت می‌خواهد تورم را کنترل کند اول باید خودش را کنترل کند. رشد نقدینگی بیشترین اثر را در تورم دارد. نهادهای نظارت بر کارکرد دولت باید تقویت شوند. سرمایه‌گذاری بیشتر افزایش پیدا کند و بانک مرکزی به استقلال برسد تا بتوانیم شاهد کم شدن تورم باشیم.

روحانی: مهم‌ترین مساله آرامش و ثبات به بازار طلا و پول است. مردم دائما دچا نگرانی هستند که برای تامین کالاهای روزمره خود، که امروز یک قیمت دارد، در روزهای آینده چه قیمتی باید پرداخت کنند. راه‌حل اصلی رفع موانع تولید است. تولید باید به حرکت در بیاید تا با آمدن کالاها به بازار و تعادل بین عرضه و تقاضا تورم کاهش پیدا کند. دولت در سال‌های گذشته اموالی را که جزو ثروت ملی بود، می‌فروخت و برای بودجه‌های جاری خرج می‌کرد. در سال 91، 151 هزار و 396 میلیارد از سهام برای مخارج روزمره دولت بر بودجه جاری هزینه شد. دولت از سرمایه‌های ملی برای هزینه‌های جاری صرف می‌کند و حجم دولت نیز مرتبا افزایش پیدا می‌کند. ما باید نقدینگی را کنترل کنیم تا بتوانیم با تورم مبارزه کنیم.

حدادعادل: تورم و گرانی موجب می‌شود که ثروتمندان ثروتمندتر و فقرا فقیرتر شوند. به نظر می‌رسد که باید برای مهار تورم دولت در ابتدا مهار شود و سیاست‌ها اصلاح شود، انضباط مالی ایجاد شود و هزینه‌های دولت کنترل شود. دولت نباید با عطش کار بیش از حد درصدد جذب پول زیاد در داخل کشور بشود و این باعث ایجاد بیماری هلندی می‌شود آنچه که ما در مجلس هفتم به دولت تذکر دادیم. دولت برای اینکه پول بیشتری خرج کند درصد بر می‌آید که کسری بودجه خود را از بانک مرکزی تامین کند. معتقدم باید برای تورم یک راهکار کوتاه‌مدت در نظر گرفت و آن تثبیت قیمت‌هاست و همچنین راهکارهای درازمدت و میان‌مدت که از جمله مهم‌ترین آن می‌تواند اجرای اصل 44 قانون اساسی باشد.

ولایتی در دفاع از خود: همان‌طور که اشاره شد به نظر می‌رسد برای حل این مشکل باید راهکارهای درازمدت، کوتاه مدت و میان مدت در نظر گرفت. امروز مردم با مشکلات زیادی در این حوزه دست به گریبان هستند و به نظر می‌رسد یکی از مشکلات مهم در این زمینه از بین رفتن پل اعتماد بین مردم و مسئولان در مسائل اقتصادی است و بازسازی اعتماد مردم در ارتباط با مسائل اقتصادی می‌تواند در حل مشکلات موثر باشد و ما باید کارهای کوتاه مدت و دراز مدتی در این ارتباط انجام دهیم.

از طرف دیگر باید یک تنفس شش ماهه نیز به تولیدکنندگان بدهیم. اکنون بسیاری از کارخانه‌ها خوابیده‌اند و کمتر از میزان ظرفیت خود کار می‌کنند، تحت فشار مالیاتی و یا پرداخت اقساط بانک و تسهیلات خود هستند. باید به آنها فرصتی داد تا میزان تولید خود را متناسب با آنچه که مشخص می‌شود افزایش دهند. وقتی که تولید افزایش پیدا کند تورم نیز در کوتاه مدت مهار می‌شود.

از طرف دیگر باید مشکلی که اکنون در گمرک وجود دارد را حل کنیم. در حال حاضر بسیاری از کالاها بخصوص کالاهای اساسی در گمرک مانده‌اند و به خاطر اختلاف محاسباتی ارزی که وجود دارد این کالاها ترخیص نمی‌شوند و باید با یک دستور اجازه داد که این کالاها ترخیص شوند.

به گزارش ایسنا در ادامه مناظره هشت کاندیدای انتخابات ریاست جمهوری یازدهم، پیش از زمان استراحت آنها، هر یک از کاندیداها به مدت 90 ثانیه به جمع‌بندی سخنان خود پرداختند.

صحبت‌های نامزدهای انتخابات به ترتیب مطرح شدن در مناظره، بدین شرح است:

غرضی: نسبت به کاری که کردید و برنامه‌ریزی که برای چگونگی برگزاری مناظره‌ها انجام دادید، تجدیدنظر کنید. ممکن است فکر کنید که این نوع برگزاری درست باشد اما باید بازخورد اجتماعی و میدانی آن را بسنجید و ببینید که 55 میلیون نفری که قرار است رای بدهند، چه نظری دارند.

حیدری مجری برنامه: تعداد رای دهندگان 50 میلیون نفر است.

غرضی: 55 میلیون نفر است. قرار است من سن رای دهندگان را دو سال پایین بیاورم.

حیدری: باید شورای نگهبان هم...

غرضی: این بحثی است که بین من و شورای نگهبان است. شما همان 55 میلیون را قبول کنید.

نظریات مشترک 8 نفر یک نظریه تثبیت شده و تایید شده از این ناحیه است که کشور به لحاظ اقتصادی نتوانسته رضایت عامه را جلب کند. باید تورم تولید و اشتغال سامان داده شود و لازم است که حتما در مجموعه اقدامات بعدی دولت‌ها و قدرت سیاسی نهادینه شود که دولت ضدتورم به وجود آید.

قالیباف: حق مردم این است که بدانند ما در چه زمان‌بندی می‌خواهیم چه کارهایی انجام دهیم. ما برنامه دو ساله داریم و مشکلاتی مثل بیکاری را حل کنیم، قدرت خرید مردم را بالا ببریم و وضعیت معیشت را بهبود ببخشیم. ظرف شش ماه اول تلاش ما این است که تحول جدی در مدیریت اقتصادی و ثبات ارز به وجود بیاوریم و نگاه دولت را به ارز به عنوان درآمد کنار بگذاریم و به این سمت برویم که تورم را کنترل کنیم. در مقطع یک سال و نیم بعد هم بعد از اینکه در دولت مستقر شدیم، برنامه را ارائه می‌کنیم تا مردم از کشاورز تا سرمایه‌دار در اقصی نقاط کشور احساس آرامش کنند.

عارف: ما برای اینکه پاسخگوی نیازهای معیشتی مردم باشیم و زندگی آبرومندانه‌ای را برای آنها تامین کنیم نیاز به رشد اقتصادی هشت درصد داریم. همچنین نرخ تورم باید کاهش یابد و تک رقمی شود. نرخ بیکاری هم بخصوص برای جوانان باید کاهش یابد و تک رقمی باشد. همچنین مسکن نیز به عنوان دغدغه مردم و جوانان باید ساماندهی شود و سیاست‌های کلی اصل 44 هم اجرا شود. به نظر می‌رسد مردم باید عنان مدیریت کشور را به دست کسی بسپارند که در عمل نشان داده می‌تواند شعارهای خود را عملیاتی کند و در زمان معقولی به تعهدات خود پایبند باشد و کشور را در مسیر پیشرفت و تعالی قرار دهد.

جلیلی: اگر در یک دقیقه بخواهم جمع‌بندی کنم، اینکه نه تنها برای رفع مشکلات بلکه برای پیشرفت و آنچه که حماسه اقتصادی بیان شد، باید برنامه‌ریزی داشته باشیم و این کار ممکن است و عزم جدی می‌خواهد. اینکه تمام ظرفیت‌های کشور در سخت‌افزاری و نرم‌افزاری استفاده شده و مردم عادلانه از این فرصت‌ها بهره ببرند لذا آزاد شدن تمام ظرفیت‌ها در پرتوی دو موضوع می‌تواند کمک‌کننده باشد. نخست اینکه الگو و بحثی را باید بر مبنای الگوی اسلامی - ایرانی دنبال کنیم. دوم اینکه مردم نقش اساسی داشته باشند، نه اینکه فرصت‌ها شانسی باشد. اما این کار چگونه محقق می‌شود؟ زمانی که ماشین و ساختار دولت این توانمندی را داشته باشد که مانع بروز و حضور مردم نشود و خود نیز کمک کند که به سرعت مسائل پیش رفته و در بخش اقتصاد اثرگذار بوده و پیشرفت لازم را داشته باشد.

ولایتی: مطلبی که می‌خواهم بگویم هرچند ممکن است مربوط به سیاست باشد، اما ارتباطش با اقتصاد قطعی است. اول، آشتی با دنیا. اگر با دنیا آشتی نکنیم و بویژه با همسایگان روابط‌مان را توسعه ندهیم، در آن صورت از ظرفیت‌های منطقه‌ای نیز نمی‌توانیم استفاده کنیم. بنابراین باید همکاری‌های منطقه‌ای به ویژه توسعه ارتباط با اکو و D8 را فعال کنیم. همچنین باید تعاملات نزدیکی با کشورهای همسایه مانند عراق، سوریه، پاکستان و قفقاز داشته باشیم. می‌خواهم بگویم که دامنه اصولگرایی وسیع است و هرکس که نظام، ولایت و انقلاب را قبول دارد، در این مجموعه قرار می‌گیرد اما از سوی دیگر بی‌جهت بر عده‌ای از متخصصین خانه‌نشین شده‌اند. باید این افراد در عرصه اقتصاد حضور داشته باشند، زیرا اقتصاد حق مردم است و دولت باید نظارت کند.

روحانی: مشکل اساسی ما این است که در حرکت اقتصادی‌مان در این هشت سال اخیر تناقضی را بین سیاست‌های تصویبی ابلاغی و سیاست‌های اجرایی نشان می‌دهد. مجمع تشخیص مصلحت نظام بعد از فراز و نشیب‌های زیاد و بحث‌های چپ و راستی که مطرح شد به چشم‌انداز بیست ساله رسید. این چشم‌انداز بر این بود که توسعه‌محور و دنبال تولید باشیم نه مصرف که متاسفانه راه دیگری رفتیم و فرصت‌های زیادی را از دست دادیم که تضمین شده بود. درآمدهای ارزی ما در این هشت سال برابر کل درآمدهای نفتی ما قبل و بعد از انقلاب بود. بیش از 750 میلیارد دلار درآمد ارزی داشتیم اما تولید ناخالص از 6.9 درصد به رشد منفی رسید. در سال جاری نیز پیش‌بینی می‌شود که این رشد منفی باشد. در پارس جنوبی همسایه ما معادل 22 فاز ما و سه برابر ما گاز بهره‌برداری می‌کند در صورتی که ما فقط هشت فاز داریم. ما فرصت‌های عظیمی را از دست می‌دهیم.

رضایی: بحث‌هایی که در این باره می‌کنیم، اولین بار نیست که اتفاق می‌افتد. ما از مشروطه با ژاپن شروع کردیم اما ژاپن پیشرفت کرد و ما همان‌طور عقب ماندیم. از زمان رضاشاه هم با کره و چین شروع کردیم که این بار آنها پیشرفت کردند. من تاریخ اقتصادی را خوانده‌ام در سال 1327 اولین برنامه تاسیس شد که دو هدف عدالت و توسعه را دنبال می‌کرد. ما باید دولت را درست کنیم. اقتصاد صاحب ندارد. چرا کار اساسی صورت نمی‌گیرد؟ دولتی داریم که باید تحول اساسی صورت بدهد، هزینه‌های فرصت تصمیم‌گیری‌های غلط ما بیش از هزینه‌هایی است که دشمنان به ما وارد می‌کنند حتی که هزینه‌هایی که آمریکا و اسرائیل به ما وارد کرده‌اند کمتر از هزینه‌هایی است که تصمیم‌گیری‌های ما و عدم تخصیص درست منابع به ما می‌دهند. کشاورزی و صنعت ما اساسا رها شده‌اند و باید فکری اساسی در مورد آنها بکنیم.

حداد عادل: دوستان بیشتر به نتیجه مورد نظر اشاره کردند در صورتی که من تاکید به روش‌ها دارم چراکه معتقدم نتیجه درستی از روش درست حال می‌شود. باید به بخش خصوصی اعتماد کنیم چراکه هم دارای تجربه است و هم تخصص. باید از تجربیات آن استفاده کنیم. با این بخش مشورت کنیم. از طرف دیگر در راستای اصل 44 قانون اساسی تلاش کنیم. قانون هدفمندی یارانه‌ها را به شکل دقیق آن اجرا کنیم. از طرف دیگر باید دولت به بازار ارز و همچنین صادرات و ورادات نظارت کند. من درصدد هستم که در ریاست جمهوری معاونت تولید و اشتغال ایجاد کنم، معتقدم آموزش ما باید به سمت کار متحول شود، پژوهش ما معطوف به بخش صنعت و پیشرفت دانش‌بنیان را مهم می‌دانم و معتقدم که باید در راستای اصلاح نظام بانکی نیز حرکت کنیم.

بخش دوم این مناظره پس از چند دقیقه استراحت نامزدها ادامه پیدا کرد.